Menu Sluiten

Hou het water beter vast tegen dreigende droogte

Brabant komt steeds meer in de problemen door droogte. Waterschappen proberen het water langer vast te houden, maar alle goede initiatieven en inspanningen zijn simpelweg nog onvoldoende om het tij te keren.

Na een kletsnatte winter, met vooral in februari een stortvloed aan regenen rivierwater, waren de grondwaterstanden in heel Nederland en ook in Noord-Brabant op peil. Maar na een hele maand maart zonder noemenswaardige regen, is het grondwaterpeil op veel plaatsen flink gedaald, meldt kennisinstituut Deltares. Weliswaar valt er deze week weer wat regen, maar bij lange na niet genoeg om de achterstand in te lopen.

Ook de drie Brabantse waterschappen Aa en Maas, De Dommel en Brabantse Delta signaleren sterk dalende grondwaterstanden. Op de kaarten met de Brabantse grondwaterstanden kleurden op 1 april 45 van de circa 100 meetpunten ‘rood’, ten teken dat de grondwaterstand daar veel lager is dan normaal. Op grond daarvan beslisten de drie waterschappen afgelopen vrijdag om een beregeningsverbod af te kondigen voor alle hoger gelegen delen van Brabant, zo’n beetje de halve provincie. Op de zandgronden ten zuiden van de as tussen Bergen op Zoom, Roosendaal, Breda, Tilburg en Helmond mogen boeren daarom vanaf afgelopen weekend geen grondwater oppompen om hun grasland te beregenen.

Asperges

Boeren hadden hun imposante haspels al tevoorschijn gehaald en beregenen hun land om het inzaaien en ontkiemen van akkerbouwgewassen te bevorderen. Dat mag, want het verbod geldt alleen voor grasland, en niet voor bijvoorbeeld asperges, bloembollen en mais. Eerst moest het droog zijn om met zware machines mest uit te rijden en te ploegen. Nu, een paar weken later, ontberen ze water voor akkerbouw en grasland. Waarom geldt het beregeningsverbod alleen voor grasland, en niet voor aspergeteelt?

Op 1 april, de officiële start van het droogteseizoen, komt de helft van Brabant al in de problemen. Dat komt doordat de laatste dertig jaar de grondwaterstanden in heel Brabant structureel zijn teruggezakt. De legendarische droge jaren 2018, 2019 en ook 2020 hebben de waterschappen er echter terecht toe aangezet om het water beter vast te houden. Enkele grootverbruikers volgden, zoals Bavaria. De bierbrouwerij spaart kostbaar grondwater door onder andere spoelwater van de brouwketels te hergebruiken en dit relatief schone water daarna aan boeren in de omgeving ter beschikking te stellen. Maar waar blijven Heineken, Coca Cola en Fuji? Want de recente inspanningen zijn lovenswaardig maar het is onvoldoende. Ondanks eerdere intenties is er te weinig water uit de kletsnatte winterperiode vastgehouden. Het water is weggepompt naar de Maas en ligt na een paar dagen in zee. Als daarentegen reservoirs tjokkievol waren gezet met de overvloed aan regenen rivierwater beschikte Brabant nu over een flink aantal appeltjes voor de dorst om de droogte te weerstaan.

Opslagmogelijkheden zijn er wel degelijk, ook op grootschalige wijze. Waterschap Aa en Maas becijferde al in 2019 dat vijf grote waterbergingen (‘waterhouderijen’) genoeg zijn om de natuur en de boeren beter bestand te maken tegen de droogte. Er is er dat jaar ééntje aangelegd, bij Laarbeek. Het is een schitterend recreatiegebied, vol fietsen wandelpaden. Drie jaar later liggen er nog drie op de tekentafel, maar de naburige waterschappen zijn nog pas aan het praten over waterhouderijen.

Skippyballen

Veel boeren houden water vast met – meest gratis ter beschikking gestelde – rijplaten, boerenstuwtjes en skippyballen waarmee ze duikers kunnen dichtzetten en het water in de sloot hoog houden. Maar er doen nog te weinig boeren mee, vooral op de hoger gelegen gebieden. Terwijl tuinders worden verplicht om flinke regenwaterbassins aan te leggen om tijden van droogte door te komen, komen de Brabantse boeren weg met nogal vrijblijvende intenties om regenwater op te vangen. Een paar ‘vinkjes’ voor globale maatregelen in een nogal vrijblijvend ‘Bedrijfsbodemwaterplan’ volstaan om maximaal te mogen beregenen. Boeren zeggen meer water vast te houden, zoals recent in deze krant verwoord door de ZLTO [BD 29 maart]. Er zijn zeker goede initiatieven en inspanningen, maar het is nu simpelweg nog onvoldoende.

Wateroverlast

De droogte zou veel beter worden bestreden als de provincie en de drie waterschappen beleid ontwikkelen waarin grootverbruikers en boeren in structurele droogtegebieden worden gemaand om exacte dezelfde hoeveelheid grondwater die ze onttrekken in perioden van droogte terug in de bodem te brengen ten tijde van overvloed. Op die manier dragen zij trouwens niet alleen bij aan de broodnodige vergroting van de waterreserves stroomopwaarts in hun eigen gebied maar verminderen ze tevens de wateroverlast stroomafwaarts in de lager gelegen gebieden.

Waterschappen bepalen de hoogte van het waterpeil op grond van de behoefte van het laagst gelegen deel van een agrarisch gebied. Het peil zou een stuk omhoog kunnen als waterschappen en provincie de boeren zouden verleiden om de functie van dat te laag gelegen perceel van mais of grasland te veranderen in een bergingsgebiedje dat ook een natuurfunctie kan hebben. Eventueel zou een aantal lichtgewicht koeien extensief kunnen grazen in dit nattere weitje. Dat draagt ook ongetwijfeld bij aan andere provinciale ‘hoofdpijndossiers’ als stikstof en de Kaderrichtlijn Water.

Vergunningen

Volgens het in december jongstleden door dertien partijen ondertekende grondwaterconvenant beloven waterschappen, boeren, drinkwaterbedrijven en industrie samen met natuurbeheerders en landschapsorganisaties tot 2027 meer water vast te houden, meer grondwater aan te vullen (infiltreren) en minder water te gebruiken. De provincie wil bovendien meer ‘sturen in ruimtelijke plannen’. Maar ook aan dat laatste schort het nu nog te veel. De provincie zou eindelijk eens een begin kunnen maken om ‘verkeerde functies op verkeerde plekken’, zoals boomkwekerijen, aspergeboeren en bloembollentelers op de hogere zandgronden ten minste geen uitbreiding van hun arealen toe te staan. Vergunningen zouden meer kritisch tegen het licht moeten worden gehouden.

Lees het volledige verhaal in Brabants Dagblad (pdf)