Menu Sluiten

‘Ondergrondse regenton helpt verdroging tegengaan’

In een nieuwbouwwijk in Zwolle wordt het regenwater niet door het riool afgevoerd, maar in ondergrondse buizen opgeslagen. Van daaruit kan het langzaam in de ondergrond wegsijpelen.

‘HET RIOOL is de blaas van de stad. Al het afvalwater wordt er door weggesast. Door infiltratiesystemen aan te brengen, voorzien we de stad van nieren. Daardoor gaat in het vervolg uitsluitend het vuile afvalwater naar de blaas, terwijl het schone regenwater opnieuw in het stedelijk lichaam wordt opgenomen.’ Ir. G. Geldof van adviesbureau TauwMabeg in Deventer is trots op het grootschalige uitbreidingsproject Stadshagen in Zwolle, waar 8500 woningen worden voorzien van een soort ondergrondse regentonnen die de nierfunctie gaan vervullen.

Tijdens een regenbui stroomt het water van het dak door de regenpijp naar in het zand ingegraven reservoirs. Van daaruit wordt het hemelwater langzaam aan de bodem afgegeven. Het is voor het eerst in Nederland dat op deze grote schaal dergelijke zogeheten infiltratiekoffers worden toegepast.

Stilaan zijn stedelijke waterbeheerders doordrongen geraakt van het idee om regenwater niet langer in recordsnelheid door het riool weg te spoelen en te lozen op de grote waterwegen, maar om het vast te houden in het gebied waar het valt. Daardoor wordt de gestage verdroging van de bodem tegengegaan, wat de stedelijke natuur ten goede komt.

Bovendien hoeven de beheerders ten tijde van grote droogte geen water van buiten in te laten. Dat water is, mede als gevolg van overmatig (kunst)mestgebruik in de landbouw, vaak erg voedselrijk, waardoor voedselminnende planten de flora die bij schraalheid is gebaat, gaan overwoekeren. Een saaie natuur van bramen, brandnetels en vlier is het gevolg.

Behalve het tegengaan van verdroging kan het stadsdeel Stadshagen door de scheiding van rioolwater en regenwater zonder problemen worden aangesloten op de bestaande rioolwaterzuiveringsinstallatie. Er is zelfs nog capaciteit over om een nabijgelegen industrieterrein te verbinden met de rioolwaterzuivering.

‘Uit recent onderzoek blijkt bovendien dat de bacteriën in de installatie beter functioneren wanneer ze een vrij geconcentreerde hoeveelheid vuil water van een min of meer constante samenstelling krijgen aangeboden. Regenwater leidt tot een steeds wisselende verdunning’, zegt ing. T. van Beek, ‘projectleider civiel en groen’ van het nieuwe stadsdeel in Zwolle.

Ten slotte geldt als voordeel dat het riool ten tijde van tropische regenbuien – zoals deze week – niet meer overstroomt. Aan dit zogeheten overstorten moet paal en perk worden gesteld omdat tegelijk met het regenwater ook allerhande zware metalen en pak’s uit de bezonken bagger in de rioolbuizen opborrelen en in het oppervlaktewater belanden.

In Zwolle wordt al vanaf 1993 onderzoek gedaan naar een dergelijke drastische scheiding van regenwater en afvalwater. ‘Van begin af aan zijn de civieltechnici betrokken bij de planvorming voor de nieuwe wijk, en hobbelden ze er niet, zoals gebruikelijk, achteraan. Daardoor werd de inrichting van dit maagdelijke gebied niet alleen een zaak van creatieve ontwerpers, maar ook van normatieve technici. Twee van oudsher verschillende denkrichtingen hebben van meet af aan parallel gelopen’, zo verklaart ir. S. Idema, een andere Zwolse projectleider, de grootschalige doorbraak van de maatregelen. Ook in de openbare ruimte, onder de straten en onder winkelcentra, zullen de drainagebuizen worden aangebracht.

Het infiltratiesysteem is simpel. Het regenwater wordt via de dakgoot en de regenpijp naar een ondergronds reservoir gevoerd. Een bladvanger en een zandvang zuiveren het regenwater van takjes, bladeren en zand. Het reservoir zelf bestaat uit een holle kunststof buis (van polypropeen of pvc). De lengte en de diameter van de pijp is afhankelijk van de oppervlakte van het dak of de straat. De gehele buis is voorzien van sleuven van enkele millimeters, waardoor het water gestaag in de zandige ondergrond kan sijpelen.

De ondergrondse drainagebuis is omwikkeld met een doek die voorkomt dat plantenwortels naar binnen dringen en zand uit de ondergrond in de buis belandt. ‘Uit het onderzoek blijkt dat het doek ook een zwaar metaal als zink, afkomstig uit de dakgoot, binnen de buis houdt’, zegt Van Beek.

De buizen zijn zo groot dat ze vrijwel alle regenbuien de baas kunnen. Een echt zware plensbui, die zich ongeveer tweemaal per jaar voordoet, zal leiden tot lokale overstort van het regenwater. ‘Het water dat niet in de koffers past, stroomt dan in de tuinen’, aldus Van Beek.

De gemeenteambtenaren zeggen dat ze veel aandacht besteden aan de voorlichting van de bewoners van de nieuwe wijk. Vanaf juni zijn de eerste huizen betrokken. Wanneer de eerste bewoners sterk gemotiveerd zijn, zullen zij de opvolgers opvangen en voorlichten, zo luidt de redenering.

Behalve een periodieke lozing in de tuin zullen de bewoners weinig merken van de infiltratiekoffers. Er is één belangrijk verschil. ‘Wie een blik afgewerkte motorolie door het straatputje wegspoelt, belast niet langer anoniem het riool maar vervuilt zijn eigen nest’, zegt Idema. Hij gelooft dat de bewoners daardoor meer gemotiveerd zullen raken voor deze milieumaatregelen.

In de wijk wordt het regenwater niet gebruikt om het toilet door te spoelen. ‘Het waterleidingbedrijf onderzoekt die optie nog’, zegt Van Beek. Het nu aangelegde infiltratiesysteem is in elk geval zo flexibel dat ook later nog kan worden gekozen voor het aftappen van de regenpijp naar het toilet.

Volgens de ambtenaren is het infiltratiestelsel voor gemeente en waterschap zowel in aanleg als in beheer goedkoper dan het gangbare riool. Tegenover een investering voor de aanleg van het systeem staat een fikse kostenbesparing als gevolg van de kleinere diameter van de rioolbuizen. En ook de geringere belasting van de rioolwaterzuiveringsinstallatie zien de ambtenaren als een financieel voordeel.

Niettemin zullen de bewoners vooralsnog geen lagere nota ontvangen voor de zuivering van hun afvalwater. Volgens Geldof van TauwMabeg zal er nog heel wat water door de IJssel stromen alvorens de tarieven zullen worden ‘verfijnd’. ‘Een van de sterke punten van het Nederlandse systeem is dat door de nivellering van de tarieven dure maatregelen als waterzuivering in een buitengebied, kunnen worden bekostigd zonder dat dit leidt tot hoge kosten voor de betrokkenen.’

Volgens Geldof kunnen ‘de ondergrondse regentonnen’ in alle grootschalige uitbreidingsplannen – de zogeheten Vinex-locaties – worden toegepast. In de Zwolse polder liggen de buizen in een eigen zandbed dat aansluiting heeft op de zandlaag in de bodem.

‘Overal waar een toplaag van klei of veen op een diepte van minder dan een meter wordt gevolgd door zand, kan de trage afgifte van regenwater aan het zand plaatsvinden. In de praktijk zal infiltratie van regenwater slechts in de zompige veenweidegebieden op problemen stuiten.’

> Lees dit stuk bij De Volkskrant